Guaraní Avañe'ẽ Hablado en Paraguay Argentina Bolivia Brasil Familia Tupí

Leonardo Garet ha’e haihára ha mbo’ehára, hiára ypy va’ekue táva Salto-pe tetâ orientegua Uruguaýpe. Hembiapo Tai porâ apytépe oî ñe’epoty, añetegua gua’u ha aranduka ohakâ’i’ova. “ Purahéihára róga” “Anabákoros” “Porundypa Pyhare ha peteî Kéra Poty” “Ñesê kuatia roguégui”( Portugal ha España ñe’ême) “Ojejukáva aranduka”
Ko’âva ha’e téra ypy kuéra apytépegua. Oñeme’ê ichupe jopói ha jehecharamo hembiapo ambuére, ha oñemoî ichupe Uruguay Tai mohenda porâhára apytépe.
Ikatupyry haihára Horacio Quiroga rembiapo ñehesa’ÿijópe.
Ro’y mokôisu poteî guive omyenonde Óga oñeñongatuhápe Horacio Quiroga rembiapokue táva Salto Tetâ Uruguaýpe.

 

 

KLARISA  HA  HOSE

 

Gorriô kuéra raê ou ha oñembo’y yvyra jepyso yta ári. Ha katu ndaipy’a guasúi akâre, ha ndohecharamói kuimba’epe.
Upéi ou karakara kuéra ha avei ovevente hi’ari ha oma’ê tetére mombyrymígui.
Añete py’aguapýpe oñeha’arô ta ikâ ha to’a heta jasy pukukuévo, ndojupírigui ytáre tahýi kuéra ha avave ava nomboguejyséi osaingóva.
Ao inandi oje’o’ÿre isa’y. Oñemba’apova’erâ umi tyvýre ha katu ojekyhyje ojere vaírô pe yvy oñemongy’avare.
Upemarô ojerure kuñataî hembiayhu ha ogueraha umi kangue hógape. Oje’e heta oporandu hague omoî porâ haguâ  hendaitépe peteî teî.
Kyhyje vaípe omohendague jeporiahureko, hakatu ojehasa katueterei guataha hováiguáre ani ojepoko pe óga te’ôngue oî haguépe. Pe kuñataî avei nosêvéi tavapýre. Heta ro’y rire, tesarái ombojehe’a umi mba’e. Pe omano va’ekuére oje’e imarâ’ÿngatúha omombe’ugui Klarisa oîha ikanguére Kirito ra’ânga yvyra joasáre.
Ohasa rire mbohapypa ro’y Klarisa osê jey guataháre. Ha ojapóvo, mbovymi hembýva ymaguare noimo’âi pe ohecháva: pe kuñataî oî ymagguaréicha ha ha’ekuéra ojogua tamói ha jarýipe. Ha’e pe mitâkuñarusu oha’arôva kañyhápe ka’avo apytépe, jejokuái omboára pa’ûva ojojuhu haguâ Hose ndive. Oguata távapýre ymguare ao rehevé ha omomaitei oikuaa’ÿvape , ha avei py’aro’ÿre tujakuéra ipokokávape ojopýva Iñakâ ha oñaniséva ñemondýigui jepe hetymanguéra ome’ê ñepysangarâmante. Ha’e opukavy hova ymaguaréicha oñanirônguare ojuhu haguâ Hosépe ha ojuhu ichupekuéra Pa’i tenda mara’ÿngatúpe ha oha’uvóvo oikutu Hosépe Kirito kurusúpe.
Oñepysyrôvo Hose oporojuka, upevére ojuvy ichupe hikuái ohechakuaa’ÿre omanotaha ojekutu haguére ipyti’ape.

 

Leonardo Garet

(Purahéihára róga, Montevideo, Aranduka apoha Kuarahyresê yke, Su porundysa porundysa poteî).

 

 

Del libro ANABÁKOROS, el texto 9, Beduinos.

BEDUINO-KUÉRA
( BEDUINOS )

Oñeñandu ha'ekuéra omyanyhê va'erâha hesakâ porâ'ÿva yvy ra'angápe.
He'imi yvy ojoja porâha ha ndaikatúi oî hesaka'ÿha yvy ra'anga sa'ype, y tykyre ojehejáva ho'a oñemohendáva oimeháicha.
Ha'ekuéra año osê va'ekue omoî haguâ mba'e hendaguâme
jepe ndo jevyvéi, ñemo'â tapicha ojejuvýta va'ekue omoambueukáva imano ñemba'apóre ygápe ojekuaa'ÿva moópa ohóta.
Oho mbeguekatu tymba ape kandu kôi pa'ûme, ima'ê kuéra ojoaju ára rapóndi, uperire arépeve ndojekuaáimi ohasa asy heta hague oguerahágui ijapytépe kuéra peteî kuña ára sýicha, ñemo'â pe aty ojapóva hikuái he'etéva peteî sapukái omombe'uva peteî tenda marâ'ÿ hi'ysyry hi'ytusaingó ha ijyvyra hakâ guasupáva.

Ore ava jeroviaha, ñe'â roky reko porâve, rohechakuaa umi hesakâ'ÿ ndaha'eiva tenda ojekuaa'ÿva ha katu oñemombarete iporâvéva. Rojapo va'ekue yvy ra'ânga ijyke rundy kuarepotijúva ha téra gupy herakuâ porâva omoañetéva; umi mbo'esyry romomorâvami tetâ purahéi kuérape.

Jepe noromomarandúiro ñe'ê mbaretépe, avave ore apytépe noromokañýi agârô guatahárare ha sapy'ante rohendu imarandu yvyra rogue pirukuéicha ipúrô ore rokê rovái.
Ko'agâramo guârâ, he'ekuéra añoite ha'e heko jererováva añetehápe.
Ikatu noñeñandúi ojevy va'erâha, terâ ikatu iñe'â rokýpe oî peteî árape ojuhútaha peteî y pa'úme kuña retéicha ha'etéva ângâ pyhy renda.

Omoneîramo jeikove oho'ÿ va'ekuéndi ohechakuaa'ÿre oñemomba'eha heko potîre, heko jererovávape ikatu va'erâ omyatýrô peteî yvy ra'ângâ oî'ÿre yvy ku'i ho'ava pypore ári
oî'ÿre kañyha tymba'i ñarô ojepota'ÿva.

Ohasáma heta ro'y ha okakuaa ohóvo jehechakuaa ne'îraha hesakâ porâmba; beduino-kuéra oguahê jehecha
paháitépe hakatu avei oñembopy'a peteî natekotevêiha oikuaauka ndoku'ei va'ekue hógaguipe. Ikatu va'erâ ohechakuaa umi mba'e ambue yvy ape ári umi ojapo va'ekue ijyvy ra'ânga tee. Beduino-kuéra oha'anga apo hesápe ipy oguerova mboyve ha ombo je'o ohasapávo. Oñerâirô va'erâ háre ikaturô ojevýva omboyke, oñemombarete katupyry heko rayhúva py'a mongetápe ta'anga ha sa'ype ha'eva arapy ra'ânga maymáva japurahéi yvy ra'ânga purahéi guasu ñande jurúgui okare, hakatu ñande py'apýpe, ñande py'a hû rembe'y ha ñane tikiri'î ári, ñañandu oúha tymba ape kôi guata mbegue katu ári ha ipu'aka beduino-kuéra.

 

Del libro ANABÁCOROS, el texto 8, La esquina de las banderas.

 

YKEKÔI IJAHOJÁVA
(LA ESQUINA DE LAS BANDERAS)

 

Oikove va'ekue óga ikoty pakôivape ha'e va'ekue ojocke'y. Peteî teî koty kuérape. Peteî ovetâ yvaté rupi oñomomarandúva, ja'erô, omombóva ojupe ao tuja, tembi'u rembyre, akâ rague mokâha kaigue. Ha pèva oñemotenonde hapicha oke aja, osêrô, terâ hi'ara mbotyrô.

Ñavô, peteî omono'ô kyre'ÿva tembyre ha oha'ârôva ijárô omombo haguâ oîhaguéicha ovetârupi, terâ omoambue katupyry ojehejáva ombojevy haguâ omombo va'ekuépe.

Ikarapâmarô ohóvo hesarái hikuái, opa mba'e nombokatupyryvéiva mba'eichapa ikatu jepi ojupi apyka ári ha upéi aripaka ári ome'êva ichupekuára katu ombohasa haguâ ipo oveta ári ha opoi koty ijykéreguápe umi mba'e, ogueroviárô oguerutaha ichupe kuéra jaiko asy ha ñembuai angapyhy rangue.

Tape po'i opavave mba'e oporogueraháva ogaygua karuhápere ndaikatuvéima ojeguata, jocke'y kuéra noñandúiva ha katu omoîva apyka aripaka ári oñemo aguî haguâ ovetâme, oma'ê ojováre ojohekopyty haguâ máva raêpa omanóta. Omano hikuái ohóvo pytupa, tumby'agui mba'e eta apytépe.

Ñavô arapokôime ohasa mba'yru mýipe upe óga rupi ha ndaikatúi omboyke ñombohovake pe ojahechakuaapa'ÿva mba'erepa oñemboahoja poyvi. Jepiverô iñapopê umi ovetâ pakôi ári, tuicha icha umi ahoja isa'yva. Yvytu veve omomba'e guasuve.

Pe óga ha'e ohecharamovéva umi mba'yru mýipegua kuéra.

 

 

Traductor:
Prof. Licenciado Gudelio Ignacio Báez.

Director de la Regional Buenos Aires del I.E.S. Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní del Paraguay. Docente del Programa de Lenguas Originarias del Centro Universitario de Idiomas, Bs. As.